İşveren fesih öncesinde işçiden savunma almak zorunda mı?
İşveren fesih öncesinde işçiden savunma almak zorunda mı?
İşverenin, çalışanına “Performansından memnun değiliz” diyerek işten çıkışını vermesi her zaman hukuka uygun değildir. Bazı fesihlerde işçiye, hakkındaki iddiaları öğrenme ve kendisini savunma fırsatı tanınması gerekir. Ancak her işten çıkarmada savunma alınması zorunlu değildir. Sonuç, işçinin iş güvencesi kapsamında olup olmadığına ve feshin hangi nedene dayandığına göre değişir.
Peki savunma alınmadan yapılan fesih ne zaman geçersiz olur? İşverenin “Haklı nedenle işten çıkardım” demesi bu zorunluluğu ortadan kaldırır mı?
Hangi durumlarda işçinin savunması alınmalıdır?
İş Kanunu’nun 19. maddesine göre, iş güvencesi kapsamındaki işçinin belirsiz süreli iş sözleşmesi, davranışı veya verimiyle ilgili nedenlerle feshedilecekse öncelikle hakkındaki iddialara karşı savunması alınmalıdır.

Örneğin performans düşüklüğü, işin eksik yapılması veya işyerindeki çalışma düzenini olumsuz etkileyen davranışlar geçerli fesih gerekçesi yapılacaksa savunma hakkı gündeme gelir. İşveren, işçinin açıklamasını almadan doğrudan fesih yoluna gidemez.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 18.12.2017 tarihli, 2016/32057 E., 2017/21447 K. sayılı kararında da bu husus belirleyici olmuştur. Karara konu olayda işçinin sözleşmesi performans nedeniyle feshedilmiş, ancak fesihten önce savunması alınmamıştır. Yargıtay, feshin yalnızca bu nedenle geçersiz olduğunu belirterek işe iade talebinin kabulüne ilişkin kararı onamıştır.
Dolayısıyla performans düşüklüğü iddiasının bulunması, savunma alınmadan fesih yapılabileceği anlamına gelmez.
Savunma istemek için “Açıklama yap” demek yeterli midir?
Savunma hakkının kullanılabilmesi için işçinin hangi olay veya performans eksikliği hakkında açıklama yapmasının istendiğini bilmesi gerekir. Belirsiz ve genel ifadelerle savunma istenmesi, bu hakkın amacına uygun kullanılmasını engelleyebilir.
İşçiye yöneltilen iddialar açıkça bildirilmeli ve cevap hazırlayabilmesi için makul bir fırsat tanınmalıdır. Savunma davetinin ve işçinin cevabının yazılı olarak belgelenmesi de sonradan doğabilecek ispat sorunlarını azaltır.
Savunma, fesih bildiriminden önce alınmalıdır. İşten çıkarma bildirimiyle birlikte veya işten çıkarıldıktan sonra savunma istenmesi, önceki eksikliği gidermez. Usulüne uygun davete rağmen savunma vermeyen işçi bakımından ise davetin içeriği, tebliği ve savunma vermeme durumu önem taşır; işçi cevap vermeyerek feshi süresiz biçimde engelleyemez.
Haklı nedenle fesihte de savunma zorunlu mudur?
İş Kanunu’nun 25/II. maddesindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedeniyle yapılan haklı fesihlerde kanuni savunma alma zorunluluğu bulunmaz. Ancak bunun için haklı fesih koşullarının gerçekten oluşması gerekir. İşverenin fesih yazısına yalnızca “Haklı nedenle feshedilmiştir” yazması yeterli değildir.
Yargıtay 9. Hukuk Dairesinin 03.02.2020 tarihli, 2016/12350 E., 2020/1151 K. sayılı kararında, otelde çalışan bir işçinin mesai sırasında müşteriyle yakınlaşmasına ilişkin kamera kayıtları değerlendirilmiştir. Yargıtay, doğruluk ve bağlılığa aykırı davranışın tespit edildiğini kabul etmiş; savunma alınmamasının feshi haklı olmaktan çıkarmayacağını belirterek kıdem ve ihbar tazminatı taleplerinin kabulünü hatalı bulmuştur.
Geçerli fesih ile haklı fesih arasındaki ayrım, savunma zorunluluğu bakımından da önemlidir. Ayrıca iş sözleşmesinde veya toplu iş sözleşmesinde öngörülen ek savunma ve disiplin usulleri ayrı olarak incelenmelidir.
İşyerinin kapanması veya sağlık raporu nedeniyle fesihte durum nedir?
Gerçekten işletmenin, işyerinin veya işin gereklerinden kaynaklanan bir fesihte, örneğin işyerinin kapanması nedeniyle yapılan fesihte, İş Kanunu’nun 19. maddesi kapsamında savunma alınması zorunlu değildir. Ancak savunma gerekmemesi, feshin diğer koşullarının denetlenmeyeceği anlamına gelmez.
Sağlık raporu nedeniyle yapılan fesihlerde de feshin hukuki dayanağı önemlidir. Yargıtay İçtihatları Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 19.10.2018 tarihli, 2017/9 E., 2018/10 K. sayılı kararında, sağlık raporlarına bağlı devamsızlığın kanuni bekleme süresini aşması üzerine İş Kanunu’nun 25/I-b maddesi kapsamında yapılan derhal fesihlerde savunma alınmasının gerekmediği kabul edilmiştir. Bu karar, her sağlık raporunun işverene fesih hakkı verdiği şeklinde yorumlanmamalıdır.
Savunması alınmadan işten çıkarılan işçi ne yapmalıdır?
Öncelikle fesih bildirimi, savunma talebi ve varsa verilen cevap birlikte incelenmelidir. İşçi iş güvencesi kapsamındaysa ve savunma alınması gereken bir nedenle işten çıkarılmışsa, bu eksiklik işe iade talebine dayanak oluşturabilir ve davanın lehe sonuçlanması için çok kritik önem taşır. İşe iade için arabuluculuk ve dava başvuru süreleri geçirilmemelidir.
Özetle; “Savunma alınmadıysa her fesih geçersizdir” düşüncesi de “İşveren isterse savunma almadan çıkarabilir” yaklaşımı da doğru değildir. Feshin gerçek nedeni, iş güvencesinin kapsamı ve işyerinde uygulanması gereken usuller birlikte değerlendirilmelidir.




Yorumlar